JoomlaTemplates.me by HostMonster Reviews

Pod Sokolą Górą
plan i przekrój
Długość [m] 70
Deniwelacja [m] 24 (-24; 0)
Lokalizacja Olsztyn (Gmina Olsztyn), Rezerwat "Sokole Góry", Góra Sokola
Stopień trudności Jaskinia o rozwinięciu poziomym. Do zejścia zalecane jest jednak użycie liny, szczególnie po opadach pochylnia wejściowa jest bardzo śliska!

 

 

Opis dojścia

Od parkingu przy wejściu do rezerwatu przyrody „Sokole Góry” należy skierować się na południe, by po przejściu mostku nad nieczynnym kanałem skręcić w leśną drogę, oznakowaną barwami zielonego szlaku. Prowadzi ona na wschód, u podstawy północnych zboczy Sokolej Góry. Po przejściu 250 metrów, przed charakterystycznie pochylonym ostańcem - Pielgrzymem, należy skręcić w prawo (SE), na szeroką leśną drogę. Duża, świetlista polanka, na której znajduje się otwór jaskini, widoczna jest z daleka.

 

Opis jaskini

Otwór jaskini ma kształt owalny, o szerokości 3,0 m i wysokości 1,8 m. Spąg w tym miejscu jest pokryty namuliskiem gliniastym z dużą ilością humusu.

Do jaskini schodzi się stromą i bardzo śliską, gliniastą pochyłością, otwartą od góry. W jej ścianie wschodniej, na głębokości około 7 metrów znajduje się ciasny i ślepy korytarzyk oraz obszerna choć płytka nyża. 9 metrów poniżej powierzchni znajduje się wejście do pochyłego korytarza. W jego stropie ukryty jest komin, wysoki na około 7 m. Znajdują się w nim ładnie wykształcone żebra naciekowe. Na korzeniach drzew przenikających do tego komina, uformowanych w charakterystyczne brody, wykształciła się martwica wapienna.

Korytarz po 8 metrach przechodzi w obszerną salę, długości 35 m i szerokości od 8 do 15 m. W zasadniczo płaskim stropie tej komory, zawieszonym na wysokości około 4 m, znajdują się duże nagromadzenia freatycznych kotłów wirowych. W północnej ścianie sali, po prawej od wejścia stronie, nad 3-metrowym progiem jest mała salka, w kształcie 1,5 m kieszeni. W końcowej części sali strop podnosi się znacznie, przybierając formę 10-metrowego komina.

Jaskinia powstała w wapieniach jurajskich. Dno jaskini zalega rumosz skalny, częściowo powstały w wyniku wietrzenia mrozowego ścian, oraz wielkie bloki wapienia. Pod północną ścianą znajdują się nieczynne ponory. Gliniasto-próchnicze namulisko występuje jedynie we wstępnej części groty. Szata naciekowa jest bardzo uboga; jedynie drobne stalaktyty można zobaczyć w paru miejscach.

Jaskinia, jako klasyczny przykład groty statycznie zimnej, była wielokrotnie przedmiotem badań mikroklimatycznych (m.in. Szymczakowski 1957; Łęski 1967, 1971; Skalski 1994). Warto zacytować uwagi końcowe z pracy Skalskiego: „Pod Sokolą jest jaskinią statycznie zimną, co wyróżnia ją spośród innych jaskiń Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. (...) Żyją tu troglobiontyczne i reliktowe bezkręgowce, wśród których są endemity. Te ostatnie reprezentują dwa neotroglobiontyczne chrząszcze z rodziny Catopidae: Choleva septentrionis gracilenta i Catops tristis infernus (Szymczakowski 1957,1959).(...) Pod Sokolą jest jedynym miejscem występowania w Polsce skoczogonka Onychiurus cf. alborufescens (Vogl.). Występuje w niej również izolowana, reliktowa populacja górskiego pająka Lepthyphantes monticola (Kulcz.), zaś w dolnej części komina wejściowego znajduje się izolowane i także reliktowe stanowisko kosarza Paranemastoma quadripunctatum (Perty).”

Wg tego autora „...w Jaskini Pod Sokolą znajdują się dwie wyraźne strefy termiczne; chłodna przy dnie, gdzie średnia roczna temperatura powietrza wynosi nieco powyżej 2°C, i ciepła pod kopułą stropową ze średnią roczną około 5°C...” 

Natomiast Łęski (1971) twierdzi, że „...w zimie chłodne powietrze swobodnie napływa do jaskini i zalega na dnie dużej sali przez cały rok. Powietrze ciepłe, z tego powodu, ma dostęp utrudniony do głębszych partii jaskini. Gromadzi się jedynie w podstropowej soczewce. W zimie panują tutaj temperatury dodatnie, podczas gdy dno wymarza całkowicie. Wilgotność względna waha się od 92 do 100% w zależności od opadów atmosferycznych.”. Każdej wiosny, kiedy topniejący śnieg przenika do groty, tworzą się duże skupiska lodowych nacieków.

Bardzo istotne są wnioski, wynikające z opracowania Skalskiego:

1/ Pod Sokolą należy do najciekawszych pod względem biologicznym jaskiń w Polsce...

2/ Jaskinia jest enklawą neotroglobiontów, endemitów i reliktów.

3/ Obniżona temperatura w istotny sposób wpływa na występowanie w omawianej jaskini bezkręgowców.

4/ Usytuowanie na północnym stoku, konfiguracja komory i jej izolacja polegająca na braku poza otworem połączeń z powierzchnią oraz zacienienie komina wejściowego przez drzewa sprawiają, że w Jaskini Pod Sokolą utrzymują się specyficzne warunki termiczne. Wycięcie lasu i otwarcie dodatkowych połączeń z powierzchnią spowodowałoby zmianę mikroklimatu tej jaskini. Światło sięga do początku sali.

W jaskini chronią się duże kolonie hibernujących nietoperzy. Należą one głównie do trzech gatunków - nocka dużego Myotis myotis, nocka Natterera Myotis nattereri i gacka brunatnego Plecotus auritus. Jest bardzo charakterystyczne, że ulubionym miejscem ich zimowania są kotły wirowe w stropie groty. Nietoperze te, od roku 1988, są objęte obserwacjami monitoringowymi przez współpracowników ISEZ PAN w Krakowie (Wołoszyn, Postawa 1992., Postawa i in. 1994).

 

Historia eksploracji

Pierwsza informacja o jaskini została prawdopodobnie podana w roku 1856 przez Adama Wiślickiego, który w Księdze Świata, po opisaniu Jaskini Studnisko, zamieszcza zdanie: „Oprócz Studniska, znajduje się jeszcze nieopodal trzecia grota (po wcześniejszej, także opisanej Jaskini Olsztyńskiej - J.Z.), zwana Rejtarnią, nic godnego uwagi nieprzedstawiająca...” Biorąc pod uwagę rozmiary wejścia do Jaskini pod Sokolą i jego niezmieniony w czasie wygląd, nie ulega wątpliwości, że dotyczy to tej jaskini. W 1878 roku o jaskini „Kajtarni”, z pionowym wejściem i pięknymi naciekami, wzmiankuje Gruszecki (wg Fleszarowej 1933). W roku 1937 Maślankiewicz podaje opis, fotografię otworu i położenie jaskini: „...Na zachód od wzgórza Pustelnica na pn. zboczu Sokolej Góry już niedaleko pod szczytem znajduje się głęboko pod poziomem (ok.20m niżej) duża jaskinia, do której schodzi się zwężającym dojściem o pochyłości 45°.(...) Całe dno jest zawalone kawałami wapienia. Na stropie znajduje się rzeźba nieregularnych zagłębień, występują również drobne parucentymetrowe stalaktyty...”. K. Kowalski w 1949 roku pisze: „W dnie sali zachował się schron czy schowek z belek urządzony w czasie okupacji hitlerowskiej.”.

Jaskinia była kilkakrotnie przedmiotem prac eksploracyjnych. W latach 60-tych członkowie Młodzieżowej Grupy Grotołazów z Częstochowy, pod kierunkiem Z. Łęskiego, próbowały bezskutecznie przekopać się w ponorze do mitycznych korytarzy, w jakich rzekomo mieli ukrywać się partyzanci. Ciasne wejście do bocznego korytarzyka w ściance przed otworem zostało przekute w 1969 roku przez M. Bednarka, M. Stelmacha i J. Lecińskiego. Były także próby znalezienia hipotetycznego połączenia Jaskini Pod Sokolą z Jaskinią Studnisko. Udało się to 16 stycznia 1988 r. członkom Speleoklubu Bielskiego i Harcerskiej Drużyny Taternictwa Jaskiniowego Brzeszcze, pod kierunkiem A. Sanaka. Jednak ze względu na ewentualne spowodowanie bardzo niekorzystnych zmian termicznych w obu jaskiniach oraz dużego niebezpieczeństwa obrywów, przejście to zaraz po przekopaniu zostało zawalone. 

 

Bibliografia

Państwowy Instytut Geologiczny - Portal "Jaskinie Polski"

 

Autorzy opracowania (opisy, historia)

Jerzy Zygmunt